De Indische Rekening

Adoe, laat maar. Het sentiment van de meeste eerste en tweede generatie Indische mensen. NPO2 presenteert de Indische Rekening op een zilveren schaaltje. Mijn grootouders en moeder zijn er onder de streep redelijk van afgekomen, maar Generatie Drie waaronder ik val, heeft er steeds meer moeite mee dat niet over het “Paradijs” gepraat wordt. Meestal wordt er een beetje weemoedig teruggedacht aan de parelwitte stranden en smaragd-blauwe zeeën. Daarna gaat het vaak over de geur van de keuken en de feesten en partijen, vaak samen met de “Hollandsche jongens” van de marine. Opa heeft voor Nederland gevochten, nou ja, niet echt gevochten hoor. Gewoon drie jaar in een Japans POW kamp gezeten, Fukuoka 7B, voorheen nummer 10, bij Nagasaki. Drie jaar kolen hakken in de mijnen. Dwangarbeid noemen ze dat geloof ik.

Hadden we het daar dan nooit over? Een heel klein beetje, maar nooit zonder wrange bijsmaak. Het broertje van oma, hij werkte aan een of andere spoorlijn in Birma denk ik, heeft tot op de dag van vandaag een intense hekel aan alles wat met Japan te maken heeft. Van auto’s tot wasabi. Opa daarentegen niet. Die heeft tot op vrij hoge leeftijd auto gereden, altijd in een Toyota of Nissan. Het enige verhaal wat mij ooit ter ore is gekomen is dat van een medegevangene van Opa. De man was ziek, zwak en gebroken en Opa gaf hem een beetje van zijn eten. De Japanners aarzelden niet en gaven zijn medegevangene zonder enige scrupules een pistoolschot door het hoofd.

Omdat Generatie Drie toch dingen wil weten ga je maar eens op zoek. Tegenwoordig is dat een fluitje van een cent door alle datahonger die iedereen heeft. Veel bronnen zijn publiek toegankelijk vanaf de bank met een zak chips naast je en een laptop op schoot. De hele wereld onder handbereik. Het begin was de digitalisatie van de Interneringskaarten door het Nationaal Archief. Tijdens de capitulatie zijn deze kaarten allemaal door de Amerikaanse marine in beslag genomen. Destijds meegenomen naar Amerika, maar nu voor een groot deel teruggekomen en ingescand op onwijs hoge kwaliteit. De medewerkers van het Nationaal Archief zijn mijn digitale helden trouwens, wat een service. Op de Interneringskaarten staat een schat aan informatie. Je kan een hoop van de Japanners vinden, maar hun administratie was minstens zo goed als die van hun Duitse evenknie in Europa. “Van het dak gevallen tijdens werkzaamheden” is bijvoorbeeld een doodsoorzaak. “Stoffelijk overschot verstuurd naar Nederland”, “Weduwe van … “, enzovoorts. De vertalingen van het Japans zijn ook al voor je gedaan trouwens, hoef je helemaal niets voor te doen behalve een handje chips nemen en lezen.

Interneringskaart van A.L. Hildebrand (Opa), bron: Nationaal Archief
Luchtfoto van Fukuoka 7B, bron: Mansell.com

Dit is Generatie Drie aan het onderzoeken. Het uitspreken van dingen die ons altijd afgeleerd zijn: gewoon je best doen, hard werken en niet klagen. Een bewonderenswaardige mentaliteit voor mensen die zoveel doorgemaakt hebben, maar ook oorzaak van frustratie bij latere generaties. Na de oorlog op een gigantisch schip en na drie maanden, met een baby op de arm en nog vier kinderen aan het been, gedwongen te verhuizen kom je aan in het koude Nederland tijdens de winter van ’69 en krijg je van de hospita rijst met suiker. Rijst met suiker mensen! En nog altijd niet klagen hè? Families verspreid over de hele wereld. Amerika, Australië en dus ook Nederland. Dat was de keuze voor iedereen, maar ook voor iedereen apart. Opgevangen in Budel, Westerbork of andere naargeestige plaatsen waar het nog spookte. Sommigen blij gemaakt met een dooie mus, anderen in stil zwijgen gehuld en hun lot accepterend. 

“Diploma’s? Nee meneer, die worden hier niet erkend”. Saillant detail, dit was het zelfde diploma als van z’n Hollandse collega-aannemers. “Een huis mevrouw? Nee, daar kunnen we niet aan beginnen”. Dat hebben ze op het gemeentehuis in Utrecht geweten. Oma ging daar met een stel jengelende kinderen heen om te wachten tot ze een huis toegewezen kreeg. Daar ging ze met een sleutel weg dus. En nog altijd niet klagen hè? Mensen van actie, doen, je niet laten kisten, geen hulp vragen.

Opa, Oma en moeder in het Paradijs, omstreeks ’52, bron: familiearchief

Ondertussen heb ik mij wel laten kisten en vraag ik wel om hulp. Voortkomend uit die merkwaardige acceptatie van een lot en je over dingen heen zettend kan ik dat niet meer af zonder hulp van mensen om mij heen. De BLM beweging, de polarisatie in het huidige klimaat, de rellen om een museum dat “Bersiap” gebruikt op een volgens iedereen verkeerde manier, de excuses voor een slavernijverleden en het kolonialisme, de bezetting, de “politionele acties”. Enfin, sommige dingen bouwen karakter en sommige dingen breken karakter af.

Is dan alles zo slecht, joh? Nee hoor, de goede dingen zijn samen met familie dingen doen, als het even kan met z’n alle in de keuken. Oma kookt niet zoveel meer. Dat heeft Generatie Twee en Drie overgenomen. Vanuit een meer gemengde invloed, ik ben gek op stamppot, ook kijkend naar de Indische kant. Mensen als Vanja van der Leeden die daar fantastische boeken over schrijven en ons meenemen op hun ontdekkingsreis. Familie en eten. Dat zijn nog altijd sleutelwoorden als het om “Indië” gaat. Ook delen met mensen is belangrijk, daarom laat ik mensen altijd, letterlijk, proeven van de smaak van Indië.

De streep kan nog niet door de Indische Rekening, maar opgeteld zijn we op de goede weg.